زمستان ۱۴۰۴ برای اکوسیستم دیجیتال ایران، فصلی فراموشنشدنی بود. اختلالات گسترده اینترنت که از دیماه آغاز شد و تا ۸۸ روز ادامه پیدا کرد، بسیاری از کسبوکارهای آنلاین را تا مرز تعطیلی کامل پیش برد.
در نهایت، در خردادماه ۱۴۰۵ ارتباطات اینترنتی بار دیگر برقرار شد، اما در این فاصله، تعداد قابل توجهی از استارتاپها و پلتفرمهای کوچک و متوسط از گردونه رقابت خارج شدند.
در این میان، پلتفرم تخفیفها و سایت کد تخفیفهایی که پیش از بحران، حجم بالایی از ترافیک روزانه را از طریق کاربران عادی دریافت میکردند، با چالشی دوچندان مواجه شدند. کاربری که نمیتوانست به فروشگاه اینترنتی متصل شود، عملاً نیازی به جستجو برای کد تخفیف پیدا نمیکرد.
بسیاری از این پلتفرمها که فاقد اپلیکیشن مستقل بودند یا ساختار UI/UX ضعیفی داشتند، خیلی زود از نفس افتادند و تعطیل شدند. اما آن سوی میدان، پنج مرجع کوپن و پلتفرم فعال در حوزه خرید اقتصادی ایران از جمله تخفیفان، آفرتو، موپن، آف چنل و تخفیف هات توانستند از این بحران عبور کنند.
رمز بقای آنها را میتوان در عواملی مانند سرمایهگذاری قبلی روی اپلیکیشنهای موبایل، حضور مؤثر در موتور جستجوی گردو و ذرهبین و حفظ ارتباط با کاربران از طریق کانالهای موازی جستجو کرد. در ادامه، وضعیت پنج پلتفرم فعال این حوزه را مورد بررسی قرار میدهیم.
بررسی وضعیت پلتفرمهای برتر تخفیف و خرید اقتصادی در بازار ایران
تغییر رفتار مصرفکننده در زمان بحرانهای اقتصادی و اینترنتی، وظیفه هر مرجع کوپن در پلتفرم تخفیف را سنگینتر کرد.
کاربران بیش از گذشته به دنبال کاهش هزینههای خود بودند و همین نیاز، فرصتی را برای پلتفرمهای منعطف فراهم کرد. در ادامه، عملکرد و تغییرات ساختاری پنج بازیگر اصلی این بازار را ارزیابی میکنیم:
۱. تخفیفان؛ پلتفرم مارکتینگ جامع با تمرکز بر بازگشت وجه
تخفیفان به عنوان یکی از باسابقهترین پلتفرمهای این حوزه که از مرداد ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده، رویکرد خود را در سالهای اخیر به سمت تبدیل شدن به یک پلتفرم مارکتینگ جامع تغییر داده است.
این مجموعه که بیش از ۵۰۰۰ شریک تجاری دارد، خدمات خود را در دو شاخه اصلی ارائه کوپنهای تخفیف و سرویس بازگشت وجه (Cashback) متمرکز کرده است.
نکته قابل توجه درباره این پلتفرم، حجم بالای فروشگاههای فعال در بخش Cashback است. بیش از ۶۰ برند به این سرویس پیوستهاند و کاربران میتوانند درصدی از مبلغ سبد خرید خود را به صورت نقدی پس بگیرند.
طبق اظهارات نگین دانشور، مدیرعامل این مجموعه، «تخفیفان اکنون خود را یک پلتفرم مارکتینگ جامع میداند و تمرکز اصلی روی توسعه سرویس بازگشت وجه است.»
این استراتژی باعث شده تا کاربر حتی در صورت عدم وجود کد تخفیف فعال برای یک فروشگاه خاص، همچنان انگیزه بازگشت به سایت تخفیفان را داشته باشد.
اپلیکیشن تخفیفان که پیش از بحرانهای اینترنتی توسعه یافته بود، در دوران قطعی اینترنت کسبوکارها نیز تا حدی توانست ارتباط خود را با کاربران از طریق آپدیتهای محلی و کش شدن دادهها حفظ کند. همین زیرساخت فنی، یکی از دلایلی بود که این پلتفرم در فهرست بازماندگان بحران قرار گرفت.
۲. آفرتو؛ مرجع نوین کوپن و پیشرو در خدمات B2B و B2C
آفرتو که فعالیت خود را از آذر ۱۴۰۰ آغاز کرده، در مدت کوتاهی توانسته جایگاه خود را به عنوان یک پلتفرم منعطف و چندوجهی تثبیت کند. وجه تمایز اصلی این پلتفرم، پوشش همزمان تخفیفهای فروشگاهی و خدمات فینتک مانند صرافیهای رمزارز، پلتفرمهای خرید طلا و کارگزاران بورس است.
این استراتژی دوگانه باعث شده تا پلتفرم آفرتو بتواند نیازهای هر دو گروه کاربران عادی (B2C) و کسبوکارها (B2B) را پاسخ دهد.
بخش سرویس B2B تخفیف در آفرتو، امکاناتی مانند ارائه خدمات ویژه برای مشتریان سازمانی، کلابهای مشتریان و حتی SMS مارکتینگ را شامل میشود. این تنوع خدمات، وابستگی پلتفرم به یک کانال درآمدی خاص را کاهش داده است.
اطلاعات دریافتی از پرهام سماوات، بنیانگذار و مدیر آفرتو، نشان میدهد که نسخه بتای CMS اختصاصی و جدید این سایت به صورت اختیاری در دسترس بخشی از کاربران قرار گرفته است.
سماوات در این باره میگوید: «قرار است نسخه اصلی این زیرساخت در تابستان ۱۴۰۵ رونمایی شود و هدف ما تبدیل شدن به بزرگترین و حرفهایترین پلتفرم در حوزه رفرال مارکتینگ و کوپن در ایران است.»
چنین سرمایهگذاریهایی روی زیرساخت فنی، دقیقاً همان عاملی است که تابآوری یک پلتفرم تخفیف را در بحرانهای ارتباطی افزایش میدهد.
۳. موپن؛ پلتفرم سنتی بدون تغییر در ساختار
موپن (Mopon) به عنوان یکی از اولین و قدیمیترین دامنههای فعال در حوزه اشتراکگذاری کد تخفیف، رویکرد متفاوتی را در یک سال گذشته دنبال کرده است.
این پلتفرم که از سال ۱۳۹۶ زیرمجموعه شرکت آراد مهر کیان فعالیت میکند، در طول بحرانهای اخیر هیچ تغییر اساسی در مدل بیزینسی، ساختار UI/UX یا نوع خدمات خود اعمال نکرد.
کارشناسان سایت موپن کدهای تخفیف را از طریق همکاری با فروشگاههای اینترنتی مختلف جمعآوری و تست میکنند و سپس به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار میدهند. این رویکرد ساده و کمهزینه، اتفاقاً به نفع این پلتفرم تمام شد.
در شرایطی که بسیاری از رقبا هزینههای سنگینی صرف توسعه زیرساخت یا تغییر استراتژی کرده بودند، موپن با همان روال گذشته خود، هزینههای عملیاتی را کنترل کرد و ثبات خود را در دوران قطعی اینترنت کسبوکارها حفظ نمود.
همچنین وجود افزونه مرورگر، ربات تلگرام و اپلیکیشن مستقل موپن باعث شد تا این پلتفرم بتواند کانالهای ارتباطی موازی خود را در دوره قطعی حفظ کند. در واقع، عدم تغییرات ساختاری برای موپن به یک مزیت رقابتی در دوران بحران تبدیل شد.
۴. آف چنل؛ تغییر در ساختار و رابط کاربری
آف چنل (Offch) که با نام کانال تخفیف نیز شناخته میشود، برخلاف موپن، مسیر بازطراحی و تغییر را در یک سال گذشته انتخاب کرد.
این پلتفرم که کدهای تخفیف بیش از ۷۵۰ فروشگاه و اپلیکیشن آنلاین را پوشش میدهد، سال گذشته دست به تغییرات اساسی در رابط کاربری و تجربه کاربری (UI/UX) خود زد. هدف از این بازطراحی، تطبیق با نیازهای جدید کاربران پس از بحرانهای اینترنتی بود.
تجربه نشان داده بود که کاربران در شرایط محدودیت پهنای باند، به سایتهایی واکنش مثبت نشان میدهند که سرعت بارگذاری بالاتر و ناوبری سادهتری دارند. تیم آف چنل با درک این ضرورت، ساختار سایت را بهینهسازی کرد تا بتواند تجربه کاربری روانتری را حتی در شرایط اختلال ارائه دهد.
علاوه بر این، آف چنل امکان درخواست حذف محتوا را برای صاحبان کسبوکار فراهم کرده که نشاندهنده رویکرد حرفهایتر در مدیریت محتواست.
۵. تخفیف هات؛ بقا در بازار با تکیه بر ارائه کدهای رایگان
پنجمین پلتفرم از این فهرست، تخفیف هات است. این سایت نیز رویکردی مشابه موپن در پیش گرفته و بدون اعمال تغییرات عمده در زیرساخت فنی یا بازطراحی تجربه کاربری، به فعالیت خود ادامه میدهد.
تمرکز اصلی تخفیف هات بر ارائه رایگان کدهای تخفیف تستشده و تأکید بر این نکته است که «تخفیف را به شما نمیفروشیم، بلکه آن را هدیه میدهیم.»
این پلتفرم با پوشش فروشگاههای متنوعی از جمله دیجیکالا، اسنپ، تپسی، علیبابا و فیلیمو، تلاش میکند خود را به عنوان یک مرجع کوپن قابل اعتماد معرفی کند. کارشناسان تخفیف هات به صورت روزانه کدهای جدید را جمعآوری و صحتسنجی میکنند و سپس آنها را در اختیار کاربران قرار میدهند.
هرچند تخفیف هات فاقد ویژگیهای پیشرفتهای مانند بازگشت وجه (Cashback) یا بخش سرویس B2B تخفیف است، اما وفاداری به مدل ساده و کمهزینه خود را حفظ کرده.
این رویکرد مینیمال باعث شده تا این پلتفرم بتواند در شرایطی که بازار با ریزش گسترده بازیگران کوچک مواجه بود، همچنان به بقای خود ادامه دهد و در موتور جستجوی گردو و ذرهبین نیز حضور قابل قبولی داشته باشد.
چرا بحرانهای اینترنتی منجر به حذف برخی پلتفرمهای تخفیف شد؟
بررسی آماری نشان میدهد که در جریان اختلالات دی ۱۴۰۴ و قطعی ۸۸ روزه اینترنت تا خرداد ۱۴۰۵، نزدیک به ۴۰ درصد از سایت کد تخفیفهای کوچک و متوسط بازار ایران برای همیشه تعطیل شدند. اما علت این حذف گسترده چه بود؟
اول، وابستگی کامل به ترافیک وب
پلتفرمهایی که اپلیکیشن موبایل نداشتند یا در استورهای بومی مثل کافهبازار حضور نداشتند، در دوره قطعی عملاً از دسترس خارج شدند. کاربران ایرانی در این بازه بیشتر از موتور جستجوی گردو و ذرهبین استفاده کردند و پلتفرمهایی که برای این موتورهای بومی بهینه نشده بودند، در نتایج جستجو هم دیده نمیشدند.
دوم، ناتوانی در بهروزرسانی سریع
سایتهای کد تخفیف برای اعتماد کاربران به کدهای فعال و معتبر متکیاند. در شرایطی که دسترسی تیم به اینترنت محدود بود، پلتفرمهایی که فرایند بهروزرسانی خودکار یا نیمهخودکار نداشتند، کدهای منقضی روی سایتشان انباشته شد و کاربران را از دست دادند.
سوم، نبود ارتباط موازی با کاربران
پلتفرمهایی که پیش از بحران دیتابیس ایمیل یا مخاطبان کانال تلگرام فعال داشتند، توانستند حتی در دوره قطعی ارتباط خود را در فضای رفرال مارکتینگ دست کم از طریق اس ام اس و پیام رسانهای داخلی حفظ کنند. این کانالهای موازی در نهایت تفاوت بین بقا و تعطیلی را رقم زدند.
جمع بندی
در مجموع، تجربه بحرانهای اینترنتی نشان داد که در بازار سایت کد تخفیف، تنها پلتفرمهایی که زیرساخت فنی پایدار، مدل کسبوکار منعطف و ارتباط فعال با کاربران دارند، میتوانند در شرایط ناپایدار نیز به فعالیت خود ادامه دهند.
پنج سرویسی که در این گزارش بررسی کردیم، از جمله نمونههایی هستند که با وجود چالشهای گسترده در اکوسیستم دیجیتال ایران، همچنان در این بازار حضور دارند.
